Zawór różnicowy montuje się w obejściu pompy obiegowej, czyli na by-passie. Gdy pompa pracuje, zawór pozostaje zamknięty. Po zaniku zasilania lub awarii pompy otwiera drogę dla obiegu grawitacyjnego, który odprowadza ciepło z kotła i ogranicza ryzyko jego przegrzania.
Dlaczego zawór różnicowy jest potrzebny?
W instalacji z kotłem na paliwo stałe pompa wymusza obieg wody przez rury i grzejniki. Jeżeli zabraknie prądu, wymuszony przepływ ustaje, a kocioł nadal może produkować ciepło. Wzrost temperatury wody powoduje także wzrost ciśnienia w układzie.
Zawór różnicowy reaguje na zmianę warunków pracy. Podczas działania pompy pozostaje zamknięty, natomiast po zatrzymaniu pompy otwiera obejście. Woda może wtedy krążyć grawitacyjnie, omijając pompę. Takie działanie chroni przede wszystkim kocioł i pompę przed skutkami zatrzymania obiegu. Sama możliwość uzyskania obiegu grawitacyjnego zależy też od całej instalacji, między innymi od średnic rur, ich prowadzenia oraz różnicy wysokości między kotłem a odbiornikami ciepła.
Gdzie zamontować zawór różnicowy?
Zawór montuje się w obejściu pompy obiegowej, równolegle do odcinka rurociągu, na którym znajduje się pompa. Powinien zostać wpięty w główną nić instalacji między miejscami podłączenia pompy. W normalnym trybie pompa wymusza przepływ przez właściwy odcinek układu, a zawór zamyka drogę przez by-pass. Po zatrzymaniu pompy otwiera przejście o mniejszym oporze.
Możliwy jest montaż na zasilaniu albo na powrocie. Zawór na powrocie będzie działał prawidłowo pod warunkiem, że pompa znajduje się w tym samym obejściu. Nie montuje się go więc dowolnie w wybranym miejscu instalacji, lecz zawsze w układzie związanym z pompą.
Pozycja pracy zależy od konkretnego modelu. Niektóre zawory mogą być montowane pionowo i poziomo, inne wymagają określonego położenia. Przed rozpoczęciem prac sprawdź oznaczenia na korpusie oraz instrukcję producenta. Znaczenie ma także średnica przyłączy. Przykładowo zawór z gwintem 2 cale wymaga zastosowania połączeń o zgodnym rozmiarze.
Jak wykonać montaż zaworu różnicowego?
Przed pracą zatrzymaj instalację, poczekaj na jej ostygnięcie i odizoluj odcinek, na którym będzie montowany zawór. Do przygotowania połączeń potrzebne są:
- klucze nastawne lub hydrauliczne,
- taśma PTFE albo pakuły i pasta uszczelniająca,
- zawór różnicowy o właściwej średnicy przyłączy,
- materiały do wykonania lub przebudowy obejścia pompy.
Kolejne etapy montażu wyglądają następująco:
- Wyłącz pompę, zamknij zawory odcinające, jeśli instalacja jest w nie wyposażona, i opróżnij potrzebny odcinek układu.
- Przygotuj gwinty. Usuń stare pozostałości uszczelnienia, oczyść powierzchnie i sprawdź, czy nie są uszkodzone.
- Uszczelnij połączenia materiałem przeznaczonym do instalacji grzewczych. Nie nakładaj nadmiernej ilości uszczelniacza, ponieważ jego fragmenty mogą przedostać się do instalacji.
- Wkręć zawór w obejście pompy i dokręć go bez używania nadmiernej siły. Zbyt mocne dokręcenie może uszkodzić korpus albo gwint.
- Ustaw korpus zgodnie z wymaganym położeniem montażowym danego modelu.
- Sprawdź strzałkę na korpusie. Musi wskazywać kierunek przepływu wody wymuszany przez pompę.
- Napełnij instalację, odpowietrz ją i stopniowo sprawdź szczelność połączeń.
Ostrzeżenie: odwrócenie zaworu względem kierunku wskazanego strzałką może zablokować przepływ w wymaganym kierunku. W instalacji z kotłem na paliwo stałe oznacza to ryzyko braku awaryjnego obiegu grawitacyjnego i niebezpiecznego wzrostu temperatury. Jeżeli po montażu przepływ awaryjny nie działa, nie traktuj zaworu jako jedynego zabezpieczenia. Instalację powinien sprawdzić instalator.
Kontrola po montażu
Po napełnieniu i odpowietrzeniu instalacji sprawdź najważniejsze elementy montażu:
- strzałka na korpusie wskazuje zgodny z instalacją kierunek przepływu,
- zawór znajduje się w obejściu pompy, a nie w przypadkowym odcinku rurociągu,
- pozycja pionowa lub pozioma odpowiada dokumentacji zastosowanego modelu,
- gwinty i połączenia nie wykazują przecieków,
- przy pracującej pompie zawór nie powoduje nieprawidłowego przepływu przez by-pass.
Pełny test obiegu awaryjnego wymaga bezpiecznych warunków i nie powinien polegać na pozostawieniu rozgrzanego kotła bez nadzoru. Jeżeli po zatrzymaniu pompy obieg grawitacyjny nie rusza, przyczyną może być nie tylko zawór, lecz także zbyt duży opór instalacji, niewłaściwe prowadzenie rur lub nieprawidłowa konfiguracja pompy.
Zawór różnicowy a zawór zwrotny
tych elementów nie należy traktować zamiennie. Zawór różnicowy wykorzystuje zwykle kulę, która przy niewielkiej różnicy ciśnień może odsunąć się od gniazda i przepuścić wodę w obiegu grawitacyjnym. Zawór zwrotny sprężynowy ma element dociskany sprężyną, dlatego stawia większy opór przepływowi.
W obiegu wymuszonym oba urządzenia mogą ograniczać przepływ wsteczny, ale ich opory hydrauliczne i przeznaczenie są inne. Zastosowanie zwykłego zaworu zwrotnego w miejscu zaworu różnicowego może utrudnić albo całkowicie uniemożliwić działanie obiegu grawitacyjnego. Dla bezpieczeństwa kotła liczą się więc trzy rzeczy: właściwe miejsce w by-passie, zgodność kierunku ze strzałką i użycie zaworu przeznaczonego do pracy różnicowej.
